Sosyal bilimler… Modern dönemlerle birlikte şöhreti parlayan, parlaklığıyla Batı toplumunu olduğu kadar Doğu toplumlarını da “büyüleyen” bir bilgi dünyası..

Comte, Marx, Durkheim ve Weber gibi “kurucu babalar”ın metinlerine bakılarsa, değişim sancıları çeken Batı toplumunun yaşadığı sosyal, siyasi, iktisadi ve zihinsel çalkantılar için bir çözüm arayışı o. Ada’da ve Kıta Avrupa’sında toplumsal hayatı, insan davranışlarını ve ayrıca dünyanın geri kalan kısmını açıklama ve düzenleme çabası.

Foucaultgil bir yaklaşımla, iktidar ve siyaset penceresinden bakıldığında ise modern devletin, toplumu, hakkında bilgi toplayarak gözetleme, denetleme ve disipline etme enstrümanıdır sosyal bilimler. Kökeni ise, feodalite sonrası Avrupa şehirlerinde şehir halkını gözetlemek üzere kurulan polis bilimlerine dayanmaktadır.

Dolayısıyla sosyal bilimlerin muhtevası, doğası, ilke, kabul ve yaklaşımlarının anlaşılmasında, onun tarihi ve toplumsal kökenlerine, 17.-18. yüzyıl Avrupa toplumundaki gelişmelere bakmak, önemli bir adım olarak çıkmakta karşımıza. Zira bugünkü sosyal bilimlerin ilkesel, yöntemsel ve sorunsal temellerinin o dönemde atıldığı aşikar.

Diğer yandan keskin rüzgârına Rönesans’a hayat veren hümanizm akımını, 17. yüzyıla ruhunu üfleyen rasyonel ve bilimselci yaklaşımı, 18. yüzyılın bireysellik, ilerleme ve evrensellik kavramlarını katan modernizmin, sosyal bilimlerin düşünsel ve entelektüel zeminini, zihniyet dünyasındaki köklerini oluşturduğu görülür. Dolayısıyla sosyal bilimlerin düşünsel ve kültürel temellerini kavramak için, onun modernite ile olan ilişkisine bakmak gerekiyor.

Ayrıca “sosyal fenomenleri, toplum doğasını, birey-toplum ilişkisini” anlamaya ve açıklamaya yönelik çabaların merkezinde duran sosyal bilimler geleneğinin kendi yapısını, bilimsel ve felsefi temellerini, metodolojik kabullerini, insan ve toplum tasavvurunu ele almak ve sorgulamak, sosyal bilimleri anlamlandırmak açısından önem arz ediyor. Bunun için de “sosyal bilimlerin mantığı”nı gündeme taşımak gerek.

Diğer taraftan, sosyal bilimlerin bilgi dünyasının, mantık örgüsünün sağlıklı bir şekilde ortaya konması adına önünden geçilecek bir diğer durak, sosyal bilimler mahallesinde yer tutan bilimsel disiplinler. Sosyoloji, siyasetbilimi ve iktisat,  bunlardan başı çekeni. Bu disiplinlerin sosyal olana dair ürettikleri kavramsal çerçeveleri, temel model ve yaklaşımları, sahip oldukları toplumsal işlevler, bu kapsamda öne çıkan başlıklar.

Sosyal bilimleri çözümlemeye ve kavrama dönük bir atölye çalışmasında tezgâha çekilecek en temel konulardan belki de sonuncusu, sosyal bilimlerin sahip olduğu sorun ve açmazların neler olduğu; bu açmazlardan hareketle alternatif ne tür yaklaşımların geliştirileceği konusu olmalı.

Genç Akademi’de sosyal bilimler üzerine yapılacak atölye çalışmasının menzil taşlarını işte bu başlıklar oluşturuyor: Ontolojik temeller, epistemolojik kabuller, metodolojik ilkeler, disipliner modeller ve yapısal paradokslar.